Phát triển nền công nghiệp dữ liệu và thị trường dữ liệu là xu hướng tất yếu trong thời đại số, đóng vai trò then chốt trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Nền công nghiệp dữ liệu được xây dựng dựa trên việc thu thập, xử lý, phân tích và khai thác dữ liệu một cách hiệu quả. Khi kết hợp với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, dữ liệu trở thành “tài nguyên mới” giúp doanh nghiệp tối ưu hoạt động, dự báo xu hướng và tạo ra các sản phẩm, dịch vụ thông minh.
Trong Giai Đoạn Phát Triển Mới,Khoa Học,Công Nghệ,Đổi Mới Sáng Tạo Và Chuyển Đổi Số
Trong giai đoạn phát triển mới, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ yếu của tăng trưởng, dữ liệu đang nổi lên như một nguồn lực chiến lược mới của quốc gia. Dữ liệu không còn chỉ là kết quả phát sinh trong hoạt động quản lý, sản xuất, nghiên cứu hay kinh doanh, mà đã trở thành tài sản có giá trị cao, là đầu vào quan trọng của nền kinh tế số, xã hội số và quản trị số.
Nếu trước đây các yếu tố phát triển thường được nhìn nhận chủ yếu qua vốn, lao động, tài nguyên thiên nhiên hay hạ tầng vật chất, thì nay dữ liệu đang ngày càng đóng vai trò như một dạng “hạ tầng mềm” của nền kinh tế hiện đại.
Quốc gia nào tổ chức được hệ sinh thái dữ liệu hiệu quả, bảo đảm minh bạch, an toàn và khả năng khai thác có trách nhiệm, quốc gia đó sẽ có lợi thế rõ rệt trong đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp công nghệ, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh. Vì thế, phát triển nền công nghiệp dữ liệu, thị trường dữ liệu không chỉ là một xu thế công nghệ, mà còn là yêu cầu phát triển mang tính chiến lược.
Tinh thần này được nhấn mạnh rõ trong Thông báo số 20-TB/CQTTBCĐ về Kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Phiên họp lần thứ nhất năm 2026 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, yêu cầu các cấp, các ngành xác định rõ dữ liệu là tài sản quốc gia, là nguồn lực của đất nước; đồng thời khuyến khích phát triển nền công nghiệp dữ liệu, thị trường dữ liệu.
Đây là một định hướng quan trọng, cho thấy tư duy phát triển đang dịch chuyển mạnh từ “số hóa để quản lý” sang “quản trị và khai thác dữ liệu để tạo ra giá trị mới”, từ việc coi dữ liệu là đầu vào hành chính sang coi dữ liệu là nền tảng của đổi mới sáng tạo, của mô hình kinh doanh mới và của phát triển bền vững.
Minh Bạch Dữ Liệu Hướng Tới Hình Thành Thị Trường Dữ Liệu
Trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW đang được triển khai mạnh mẽ, hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đứng trước cơ hội phát triển mới gắn với kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số. Để tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế, chuỗi cung ứng toàn cầu và các dòng vốn xanh, doanh nghiệp không chỉ cần công nghệ hay ý tưởng sáng tạo, mà còn phải chứng minh được tính minh bạch của dữ liệu trong toàn bộ chuỗi giá trị sản phẩm.
Câu chuyện phát triển dữ liệu không chỉ dừng lại ở việc xây dựng các cơ sở dữ liệu hay mở rộng ứng dụng số. Vấn đề quan trọng hơn là phải hình thành được một nền công nghiệp dữ liệu thực sự, nơi dữ liệu được tạo lập, thu thập, chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ, bảo vệ và khai thác theo những chuẩn mực thống nhất để tạo ra sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh và giá trị gia tăng mới. Cùng với đó là từng bước hình thành thị trường dữ liệu, nơi dữ liệu không chỉ được lưu trữ mà còn được chuyển hóa thành nguồn lực cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, điều hành, đầu tư và thương mại.
Thực tế cho thấy, một trong những nguyên nhân dẫn tới khủng hoảng niềm tin trong nhiều chuỗi cung ứng hiện nay là hệ thống dữ liệu thiếu đồng bộ, khó xác thực và dễ bị can thiệp.
Khi thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, vận chuyển, tiêu hao năng lượng, phát thải hay phân phối không được ghi nhận đầy đủ và minh bạch, doanh nghiệp rất khó chứng minh chất lượng sản phẩm, khó xác lập uy tín thương hiệu và càng khó đáp ứng các yêu cầu ngày càng chặt chẽ về môi trường, xã hội và quản trị. Điều này đặc biệt rõ ở các lĩnh vực nông nghiệp, thực phẩm, sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương, hàng hóa chế biến hay các mô hình kinh doanh xanh đang hướng tới những thị trường có tiêu chuẩn cao về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).
Đó cũng là lý do những công nghệ như blockchain, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật đang được xem là lực đỡ quan trọng cho công nghiệp dữ liệu. Trong đó, blockchain ngày càng được nhìn nhận không chỉ là một công nghệ mới nổi, mà là “hạ tầng niềm tin” của nền kinh tế số. Với đặc tính lưu trữ bất biến, minh bạch và có thể kiểm chứng, blockchain cho phép ghi nhận toàn bộ quá trình sản xuất và lưu thông của sản phẩm, giúp doanh nghiệp xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đáng tin cậy, nâng cao uy tín thương hiệu và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.
Khoa Học,Công Nghệ,Đổi Mới Sáng Tạo Và Chuyển Đổi Số
Tảng tri thức số hóa. Khi những dữ liệu này được số hóa, chuẩn hóa, liên thông và mở ở mức phù hợp, năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và hình thành doanh nghiệp đổi mới sáng tạo sẽ được nâng lên đáng kể. Nói cách khác, khoa học và công nghệ không chỉ tạo ra sản phẩm mới, mà còn tạo ra dữ liệu mới; còn đổi mới sáng tạo chính là quá trình biến dữ liệu ấy thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Muốn phát triển thị trường dữ liệu, điều kiện tiên quyết là phải xây dựng được niềm tin dữ liệu. Niềm tin đó không đến từ tuyên bố, mà đến từ việc dữ liệu phải đúng, đủ, sạch, sống; được quản trị minh bạch; có khả năng kiểm chứng; được bảo vệ an toàn; và được sử dụng đúng mục đích.
Trong Thông báo Kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Phiên họp lần thứ nhất năm 2026 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số chỉ rõ “công tác bảo vệ dữ liệu, phải xác định rõ dữ liệu là tài sản quốc gia, là nguồn lực của đất nước. Nền công nghiệp dữ liệu, thị trường dữ liệu cần được khuyến khích phát triển. Phải khẩn trương xây dựng được hệ thống sản phẩm và bộ tiêu chuẩn quốc gia về bảo vệ dữ liệu.”
Thông báo cũng đặt ra yêu cầu có giải pháp tổng thể để khắc phục những bất cập về nhận thức, nhân lực, ngân sách đầu tư, tiêu chuẩn, quy trình, công nghệ, môi trường pháp lý và hợp tác quốc tế. Dữ liệu càng có giá trị thì càng phải được bảo vệ nghiêm ngặt. Thị trường dữ liệu càng mở rộng thì yêu cầu về kỷ luật thực thi, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, an toàn thông tin và trách nhiệm giải trình càng phải cao hơn.
Một yếu tố rất quan trọng khác là nguồn nhân lực. Công nghiệp dữ liệu không thể phát triển nếu thiếu đội ngũ chuyên gia về khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, công nghệ nền tảng và quản trị dữ liệu. Bởi vậy, yêu cầu đào tạo, thu hút và sử dụng hiệu quả đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong các lĩnh vực này không chỉ là một nhiệm vụ nhân sự, mà là một điều kiện phát triển.
Cùng với đó, việc phổ cập kỹ năng số cho người dân, cho cộng đồng doanh nghiệp, cho cán bộ quản lý cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi chỉ khi toàn xã hội có năng lực tạo lập, sử dụng và bảo vệ dữ liệu, thị trường dữ liệu mới có thể vận hành lành mạnh và bền vững.
Trong kỷ nguyên số, lợi thế cạnh tranh không còn chỉ nằm ở quy mô vốn, chi phí thấp hay nguồn lực truyền thống, mà ngày càng nằm ở khả năng tạo dựng niềm tin bằng dữ liệu. Doanh nghiệp nào có thể chứng minh dữ liệu đáng tin cậy, truy xuất được, đo lường được và gắn với trách nhiệm môi trường - xã hội, doanh nghiệp đó sẽ có lợi thế lớn hơn trong tiếp cận thị trường, huy động vốn và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đối với Việt Nam, phát triển nền công nghiệp dữ liệu, thị trường dữ liệu dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ mở ra không gian phát triển mới cho doanh nghiệp công nghệ, startup và kinh tế xanh, mà còn tạo nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Khi dữ liệu được quản lý tốt, chia sẻ hiệu quả, khai thác có trách nhiệm và bảo vệ an toàn, dữ liệu sẽ thực sự trở thành tài sản quốc gia, trở thành nguồn lực phát triển mới và là bệ phóng cho một nền kinh tế số phát triển bền vững.
Nguồn Trích Dẫn
Bài viết được trích dẫn từ:
- Nguồn :Bộ Khoa Học Và Công Nghệ
- Cre:Trung tâm Truyền thông KH&CN
Xem chi tiết bài viết gốc ở đường link bên dưới...
